و سهر مفرط و افراط و ادمان سكر مورث نسيان است و خوردن كاهو و خشخاش و رياضت مفرط و شرب خمر مضر نسيان است . و خوردن گوشت هدهد و تعليق زبان او و هر دو چشم او با خود داشتن و قلب و زبان او بلع كردن بالخاصيت نافع است . و مغز جوز هندى و گردگان با انجير خشك و آب گوشت مرغ و دراج و تيهو و كنجشك بالخاصيت مزيد جوهر دماغ و مفيد نسيان است . و گويند كه عاج يك مثقال يا يك نيم درم يا دو درم به آب و شهد هر روز بخورد تا هفت روز هر چه ياد كرده است فراموش نكند و هر چه فراموش كرده باشيد ياد آيد . و گويند كه خوردن زردى بيضه همه حيوانات نافع چنانچه بيضه ماهى در اين باب نفع عظيم دارد . و به قول اطباى هند برم دندى كوفته بيخته به قدر يك توله با شير گاو تا پانزده روز خوردن سودمند است . و كثرت فكر و تعاهد بحث و مذاكره در علوم عقلبه و درس و تدريس آن و محادثه اخوان و مؤانست آنها و سردرد نشاط و استماع اصوات حسنه و بوئيدن گلها و خوشبوها مقوى و مذكى ذهن است . سويدى گويد كه خوردن مغز فندق براى دفع نسيان مجرب است خصوصاً اگر به شكر خورند و كذا خوردن مويز سرخ بر نهار . و كذا تعليق دندان كفتار و كذا خلد در شب صيد كرده و ذبح نموده بريان كردن و در شب خوردن مجرب نوشته و خوردن نمك اندرانى و نوشيدن شير بز تازه كه در آن قلب خلد يك شبانه روز تر كرده باشند . و مداومت اكل خفاش و يا لحم ضان و يا نسرين و يا صمغ عربى و يا بهمن سرخ و يا بيضه مرغابى و يا لحم تدرج و يا شير آمله و يا بليله و يا ابريشم و يا جگر گرگ بريان كرده و يا لحم ماكيان و يا دماغ آن و يا لحم دراج و يا مغز بادام شيرين به شكر و يا هليله هندى و يا گوشت چرز و تعليق قلب كفتار و منخرايسران بر ذراع و كذا مخاليب آن بر مريض و نهادن شاخ بز زيرد ساده هر واحد نافع اقسام نسيان است . و به قول ارسطو قلب خلد و چشم هدهد در جلد هدهد پيچيده با خود داشتن و قربت زن نكردن و حيوان و آنچه از حيوان باشد به خوردن ذكاى عظيم خارق آرد و نسيان ببرد . و صاحب تحفه نوشته كه سعوط بر روغن پسته مجرب است . بلوس در كناش خود گفته كه علاج اين مرض آن است كه اگر از برودت باشد بايد كه مسنحنات . و اگر از رطوبت باشد مجففات . و اگر از يبوست باشد مرطبات . و اگر از حرارت باشد مبردات استعمال كنند . و اگر از تركيب اين اسباب باشد معالجه به اشياى مركبه كنند و اگر خون غالب باشد فصد نمايند و حقنه‌هاى مسهله استعمال كنند و ايارج دهند و انواع غراغر به كار برند و ادهان مثل روغن گل و روغن آس و روغن برگ مصطكى و امثال آن بر سر استعمال نمايند . و اگر مرض از حرارت افتاب يا احتراق يا تعب مفرط باشد اولًا ترطيب سر به سركه و روغن گل كنند پس سائر تدابير مرطبه از طعام و شراب استعمال نمايند . علاج نسيان بارد و رطب اگر سبب آن سردى ساده بود به علاج امراض دماغى بارد تعديل نمايند و سواى تنقيه آنچه در اينجا مذكور گردد به عمل آرند . و اگر با برودت رطوبت مادى باشد بعد نضج به منضج بلغم تنقيه به مسهل بلغم يا حقنه حار و حب ايارج نمايند و جندبيدستر نيز در حب مذكور اضافه كنند و يا اول جهت نضج ماده بلغم مطبوح اسطوخودوس باديان بسفائج بادرنجبويه عنب الثعلب هر يك هفت ماشه قنطوريون دقيق و رونج عقربى شكاعى بادآورد هر يك چهار ماشه مويز منقى يك نيم توله انجير زرد پنج عدد گلقند عسلى چهار توله هفت هشت روز يا زياده تا ظهور نضج در قاروره بنوشانند . و غذا وقت دو پهر نخودآب مرغ تنها و وقت شام نان تنورى با شورباى مرغ خورانند بعده تنقيه دماغ نمايند بحب ايارج و قوقايا و برگ سنا يك نيم توله و ترنجبين و مغز خيارشنبر هر يك شش توله شيرخشت چهار توله خميره بنفشه سه توله شربت اسطوخودوس مسهل سه توله روغن بادام پنج ماشه در مطبوخ زياده نموده دهند . و غذا وقت شام به دستور و به جاى آب تمام روز ماء العسل معمول به عرق باديان اكتفا نمايند . و صبح اين تبريد دهند معجون فلاسفه هفت ماشه به ورق طلا يك عدد پيچيده اول بخورند بعده اسطوخودوس بادرنجبويه هر يك هفت ماشه قنطوريون دقيق باديان رومى و خطائى هر يك سه ماشه مويز منقى يك توله جوش كرده شربت تنبول و بزورى حار هر يك دو توله تودريين و يا حرف پنج ماشه پاشيده بنوشند . و همين نمط چهار پنج مسهل داده جهت تعديل مزاج اين معجون لبان دهند كه در اين باب اثرى عظيم دارد لبان ذكروج تركى سعد كوفى هر يك پانزده درم زنجبيل دارفلفل هر يك پنج درم كوفته بيخته بشهد سه وزن ادويه آميخته يك مثقال بخورند . بالجمله بعد از تنقيه معاجين حاره مثل فلاسفه و معجون وج و معجون جدوار علوىخانى و حافظ العقل و مفرح ابريشم علوى خان و معجون زبيب سديد گاذرونى و معجون داود انطاكى و اطريفل اسطوخودوس و جوارش شونيز و سفوف حفظ و شربت ابريشم كه هر واحد در قراباديان مسطور است حسب حاجت بخورانند . و اگر خوف زيادتى حرارت نباشد معجون بلادر در تقويت ذهن عجيب است فلهذا بلادر را تمر حفظ نامند از ربع درم شروع نمايند و به تدريج تا يك درم رسانند و غراغر و شمومات و عطوسات و سعوطات و اطليه و ادهان و غيره كه در علاج امراض دماغى بلغمى و صداع بلغمى و ليثرغس و سبات مذكور شد به عمل آرند . و ايضا غرغره به طبيخ خردل و شونيز و پودينه و عاقرقرحا عسل آميخته استعمال كنند و گاهى مرزنجوش زوفاى خشك پوست بيخ كبر مىافزايند و عطوس از تربد و جندبيدستر و كندش در بينى دمند و سعوط جوزبوا شيح ارمنى قرنفل مرزنجوش